ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಂತರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು.
ಮಗಳು ಇಂದಿರಾಗೆ ಸೂಕ್ತ ವರನಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಫಿರೋಜ್ ಹಿಂದೂ ಅಥವಾ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೆಹರೂಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರಿಯರಾದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಗಂಡಂದಿರು ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳಲ್ಲ.
ಸಹೋದರಿಯರ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆಹರೂ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರಿಯರ ಗಂಡಂದಿರು ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ, ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ರಂಜಿತ್ ಪಂಡಿತ್ ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಫಿರೋಜ್ ಗಾಂಧಿ ತುಂಬಾ ಸರಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವನ ಬಳಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದವಿಯಾಗಲಿ, ಉದ್ಯೋಗವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಿತ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ‘ಇಂದಿರಾ, ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, “ಫಿರೋಜ್ ಒಬ್ಬ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ನಿಂದಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ನೆಹರು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.”
“ಇತರ ತಂದೆಯಂತೆ ನೆಹರೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಇತ್ತು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕಮಲಾ ನೆಹರೂ ಕೂಡ ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ಅವರ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಮಲಾ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಫಿರೋಜ್ ಅಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂದಿರಾ, ಫಿರೋಜ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕೃಷ್ಣಾಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಸ್ವಲ್ಪ ತಾಳು. ಬೇರೆ ಹುಡುಗರನ್ನು ನೋಡೋಣ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.
” ಏಕೆ? ನಿವಾದ್ರೂ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಭಾಯಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನೀವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನನಗೆ ತಾಳಲು ಹೇಳ್ತೀರಾ? ಫಿರೋಜ್ರನ್ನು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತಿಳಿದಿದೆ. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಾಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಇತರ ಹುಡುಗರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕಾ ?” ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಸಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದಾರಂತೆ. ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ‘ನಾವು ನೆಹರೂಗಳು’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇಂದಿರಾ ತನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜೊತೆ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಅವರ ವರ್ತನೆಯೂ ಇಂದಿರಾ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.
“ನಾನ್ (ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಅವರಿಗೆ ಫಿರೋಜ್ ಜೊತೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದರೆ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದಂತೆ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಇಂದಿರಾ ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅದು ತನಗೆ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ಗೆ ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು” ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪುಪುಲ್ ಜಯಕರ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಲಹಾಬಾದ್ನ ‘ದಿ ಲೀಡರ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯು ತನ್ನ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ‘ಮಿಸ್ ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಅವರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ನೆಹರು ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಈ ಚರ್ಚೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಲೀಡರ್ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ, ನೆಹರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವರು ‘ಬಾಂಬೆ ಕ್ರಾನಿಕಲ್’ ಮತ್ತು ಇತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.
ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ‘ಹರಿಜನ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಈ ಮದುವೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬೆಂಬಲದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಕೋಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಈ ಮದುವೆಯು ಭಾರತದ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಪೋಷಕರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ವಿವಾಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಹೊರಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ನ ಆನಂದ ಭವನಕ್ಕೆ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ಗಳ ಪ್ರವಾಹವೇ ಹರಿದು ಬಂದಿತು. ಕೆಲವು ಅಭಿನಂದನಾ ಟೆಲಿಗ್ರಾಂಗಳು ಸಹ ಬಂದವು. ಈ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು.
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ “ಇಡೀ ಭಾರತವು ನಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ” ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಮಾರ್ಚ್ 26 ರಂದು ಮದುವೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂದು ರಾಮನವಮಿ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಶುಭ ದಿನವಾಗಿತ್ತು.
“ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ ವಧು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೂಲುವ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನೂಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಅದರ ಗಡಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿರಾ ತಾಜಾ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದಿರಾ ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಮುಖ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಣ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಿದ ಸುಂದರವಾದ ಆಕೃತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಸಿಂಗ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಫಿರೋಜ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಳಿ ಖಾದಿ ಶೇರ್ವಾನಿ ಮತ್ತು ಚೂಡಿದಾರ್ ಪೈಜಾಮ ಧರಿಸಿದ್ದರು.
